مقدمه
در حالیکه یوتیوب در ایران فیلتر است و مسئولان جمهوری اسلامی آن را «ابزار جنگ نرم» میدانند، صداوسیما بزرگترین رسانه حکومتی ایران سالهاست از همین پلتفرم فیلترشده درآمد دلاری کسب میکند.
اما این درآمد نه از مسیر رسمی جمهوری اسلامی، بلکه از طریق شرکتهای خارجی، حسابهای اروپایی، و افرادی خارج از ساختار حکومتی صورت میگیرد.
نامی که در مرکز این شبکه دیده میشود: فربد صادقیان.
صادقیان سالهاست در صنعت دیجیتال ایران — از شبکههای تبلیغات آنلاین تا پلتفرمهای ارزش افزوده (VAS)، از هلدینگهای رسانهای تا شرکتهای خارجی — نقشی پررنگ داشته.
۱) صداوسیما چگونه از یوتیوب درآمد دلاری دارد؟
یوتیوب ایران را تحریم کرده؛ پس درآمد کجا میرود؟
طبق قوانین یوتیوب، هیچ حساب بانکی ایرانی یا شرکت ثبتشده در ایران قادر به دریافت درآمد نیست.
از طرف دیگر:
-
یوتیوب در ایران فیلتر است
-
صداوسیما خود یکی از اصلیترین نهادهای سانسور و فیلترینگ است
-
اما برنامههای آن (مثل عصر جدید، خندوانه، آیفیلم و …) میلیونها بازدید در یوتیوب دارند
پس این سؤال ایجاد میشود:
پول به جیب چه کسی میرود؟
جواب روشن است:
به جیب شرکتهای خارجی که بهجای صداوسیما مالکیت کانالها را ثبت کردهاند.
۲) شرکت اتریشی 360 Celsius؛ دروازه دریافت درآمد صداوسیما
روی کانال رسمی عصر جدید، ایمیل زیر ثبت شده:
📩 mm@360celsius.com
این ایمیل متعلق به شرکت 360 Celsius GmbH در اتریش است.
این شرکت:
-
محتوای صداوسیما را مدیریت میکند
-
Content ID دارد
-
میتواند روی محتوای دیگران استرایک بزند
-
درآمد دلاری تبلیغات را دریافت میکند
-
و برای این کار، هیچ نامی از صداوسیما نمیبرد
اما چگونه شرکت خصوصی اتریشی به محتواهای مستر HD صداوسیما (که فقط در اختیار سازمان است) دسترسی دارد؟
🔻 پاسخ واضح است:
صداوسیما بهطور رسمی — ولی پشت پرده — توزیع و درآمدزایی محتوای خود را به شرکتهای خارجی سپرده است.
این مدل برای دور زدن تحریم ضروری است.
۳) نقش فربد صادقیان در این اکوسیستم
۳–۱) سابقه در صنعت تبلیغات ایران
فربد صادقیان یکی از شناختهشدهترین نامها در اکوسیستم تبلیغات دیجیتال ایران است.
او سالها مدیر و بنیانگذار کسبوکارهایی بوده که با شبکه تبلیغات ایران و پلتفرمهای VAS همکاری نزدیک داشتند.
مهمترین نقشها:
-
بنیانگذار Anetwork
-
مدیر گروه PPG – «پارسا پیامگستر»
-
همکاری سرمایهای با سرآوا و رهنما کامیابان نخستین
-
ارتباط نزدیک با اکوسیستم تبلیغات موبایلی در ایران
VAS (ارزش افزوده)؛ بخشی از سابقه صنعتی، نه پرونده قضایی
صادقیان از چهرههای معروف اکوسیستم VAS و تبلیغات موبایلی بود.
VAS بعدها توسط وزارت ارتباطات به عنوان کلاهبرداری شناخته و مدل کسبوکارش به دلیل نداشتن رضایت کاربران، بیشفافیت و برداشتهای ناخواسته، بهشدت مورد انتقاد قرار گرفت و تعطیل شد.
۳–۲) شرکتهای خارجی: اتریش → دبی
صادقیان جهت توسعه فعالیتهای رسانهای و تبلیغاتی، سالها پیش 360 Celsius GmbH را در وین اتریش ثبت کرد.
این شرکت:
-
قبل از مهاجرت به دبی فعال بود
-
در پروژههای دیجیتال و رسانهای با شرکتهای ایرانی کار میکرد
-
ادعا کرده بود که با شرکتهای بزرگ تبلیغاتی بینالمللی همکاری دارند
پس از بستهشدن رسمی اکوسیستم VAS در ایران و محدود شدن ظرفیت کسبوکارهای تبلیغاتی:
-
صادقیان به دبی نقل مکان کرد
-
شرکت جدید The Block FZCO را در منطقه آزاد تجارت جهانی دبی ثبت کرد
-
در حوزه بلاکچین، محتوا و تبلیغات دیجیتال فعالیت میکند
نکته مهم:
درست است که او امروز ساکن دبی است، اما بیزنسهای او در ایران همچنان فعالاند.
۴) شبکهٔ کسبوکار داخلی هنوز فعال است: کافههای آریانا
هماکنون چند مجموعهٔ فرهنگی–تجاری وابسته به او در ایران فعالاند مانند آریانا آرت کافـه:
-
Ariana Art Group
-
Ariana Art Café
-
Ariana Art & Craft
لینکها:
https://instagram.com/arianaartgroup/
https://instagram.com/arianaartcafe/
https://instagram.com/arianaarticraft/
این نشان میدهد که:
شبکهٔ فعالیتهای صادقیان در ایران هیچگاه قطع نشده؛ فقط بخش دیجیتال و تبلیغاتیاش به خارج منتقل شده است.
۵) ارتباط صداوسیما → شرکت اتریشی → شبکهٔ رسانهای صادقیان
چرا نام شرکت صادقیان در کانالهای صداوسیما دیده میشود؟
چون:
-
شرکتهای ایرانی نمیتوانند به یوتیوب پول متصل کنند
-
صداوسیما نمیتواند بهطور رسمی کانال درآمدزا داشته باشد
-
تحریمها مانع هرگونه تراکنش مالی است
-
اما صداوسیما به درآمد دلاری نیاز دارد
-
و باید کسی خارج از ایران این کار را انجام دهد
در نتیجه:
صداوسیما مدیریت کانال را به یک نهاد واسطه خارجی واگذار کرده
و 360 Celsius یکی از همان واسطه ها است.
این شرکت به دلیل سابقهٔ طولانی صادقیان در صنعت محتوا و تبلیغات، توانسته نقش کلیدی در این فرآیند ایفا کند.
۶) رهنما، سرآوا و سابقهٔ صنعتی مشترک
برای درک ساختار رسانهای و تبلیغاتی ایران، باید سابقهٔ سرمایهگذاریها را دید:
-
رهنما کامیابان نخستین (شرکتی با نفوذ بالا در حوزه تلکام و VAS)
-
سرآوا (سرمایهگذار دیجیکالا، کافهبازار، PPG و …)
سرآوا و رهنما از اصلیترین مهرههای صنعت VAS (ارزش افزوده) و تبلیغات دیجیتال در ایران بودند.
صادقیان با هر دو ساختار همکاری نزدیک داشت:
-
PPG سرمایهٔ سرآوا را دریافت کرد
-
Anetwork با شبکه رهنما در پروژههای مشترک کار میکرد
این اشتراک سرمایهای باعث شد:
صادقیان در مرکز یکی از بزرگترین اکوسیستمهای تبلیغات و محتوا در ایران قرار بگیرد
و این اکوسیستم بعدها به خارج از ایران منتقل شد.
۷) نتیجه نهایی: مردم باید فیلترشکن بخرند، صداوسیما دلار دریافت میکند
تمام شواهد نشان میدهد:
-
صداوسیما با کمک شرکتهای خارجی از یوتیوب درآمد دارد
-
محتوای رسمی سازمان به حسابهای اروپایی واریز میشود
-
شرکتهای متعلق به صادقیان در اتریش نقش واسطه را بازی میکنند
-
این سازوکار با هدف دور زدن تحریمها طراحی شده
-
هیچ شفافیتی دربارهٔ حجم درآمد، نوع قرارداد، و محل مصرف پول وجود ندارد
-
همان نهادی که یوتیوب را برای مردم فیلتر کرده، خودش ماهانه دهها هزار دلار از آن درآمد میگیرد
این پارادوکس نشان میدهد:
🔴 فیلترینگ برای مردم است
🔴 تحریم برای مردم است
🔴 اما برای شبکههای نزدیک به حکومت، هیچ محدودیتی وجود ندارد