
برنارد میداف (Bernard Madoff) گرداننده بزرگترین طرح پانزی شناختهشده در تاریخ بود. داستان او نشان میدهد که حتی در بازارهای مالی با نظارت گسترده، یک طرح پانزی میتواند دههها ادامه پیدا کند.
از ۵ هزار دلار تا والاستریت
میداف در سال ۱۹۶۰ با حدود ۵ هزار دلار پسانداز، که از کار بهعنوان غریق نجات و نصب آبپاش به دست آورده بود، شرکت کارگزاری خود را تأسیس کرد. شرکت او به یکی از بزرگترین بازارسازان والاستریت تبدیل شد و خود او مدتی رئیس هیئتمدیره بازار نزدک بود.
طرح پانزی
در کنار کارگزاری، میداف بخش «مدیریت دارایی» داشت که به مشتریان سود ثابت و پایدار گزارش میکرد. در واقع پولی سرمایهگذاری نمیشد و سود مشتریان قدیمی از سرمایه مشتریان جدید پرداخت میشد. با بحران مالی ۲۰۰۸، درخواستهای برداشت از ورودیها پیشی گرفت و طرح فروپاشید.
- دسامبر ۲۰۰۸: میداف پس از اعتراف به پسرانش بازداشت شد. زیان کاغذی سرمایهگذاران حدود ۶۵ میلیارد دلار برآورد شد.
- ژوئن ۲۰۰۹: به ۱۵۰ سال زندان محکوم شد.
- آوریل ۲۰۲۱: در زندان درگذشت.
شکست نظارت
کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) سالها پیش از فروپاشی، هشدارهای مکرری درباره میداف دریافت کرده بود؛ از جمله گزارشهای تحلیلگری به نام هری مارکوپولوس که از سال ۲۰۰۰ نشان میداد بازدهیهای میداف از نظر ریاضی ممکن نیست. گزارش بازرس کل SEC بعدها تأیید کرد که این نهاد در بررسیها کوتاهی کرده است.
درسهایی برای ایران
- میداف تا روز فروپاشی حتی یک شاکی خصوصی نداشت؛ طرحهای پانزی تا وقتی پرداخت میکنند، قربانیان خود را «راضی» نگه میدارند. بنابراین نهاد ناظر نباید برای ورود منتظر شاکی بماند.
- سود ثابت و بدون نوسان، در هر بازاری، نشانه هشدار است.
- شهرت، روابط و جایگاه اجتماعی گرداننده، جایگزین شفافیت مالی و حسابرسی مستقل نیست.
برای آشنایی بیشتر، فیلم «The Wizard of Lies» (جادوگر دروغها، ۲۰۱۷) بر اساس زندگی میداف ساخته شده است.