باجافزار فونیکس (FONIX)؛ از باجافزار بهعنوان سرویس تا انتشار کلید رمزگشایی

باجافزار (Ransomware) بدافزاری است که فایلهای قربانی را رمزگذاری میکند و برای بازگرداندن آنها باج میخواهد. در بهمن ۱۳۹۹ وبآموز به گروه سازنده باجافزار «فونیکس» (FONIX یا XINOF) پرداخت؛ باجافزاری که به گفته پژوهشگران امنیتی ریشه ایرانی داشت.

چرا باجافزار خطرناک است؟
حملات باجافزاری بازاری چند میلیارد دلاری دارد و میتواند زیرساختهای حیاتی را مختل کند. در سپتامبر ۲۰۲۰، بیمارستان دانشگاهی دوسلدورف آلمان پس از حمله باجافزاری ناچار شد بیماری را به بیمارستانی در ۳۰ کیلومتری منتقل کند و بیمار درگذشت؛ ماجرایی که توجه جهانی را به خطر این حملات برای جان انسانها جلب کرد.
باجافزار بهعنوان سرویس
فونیکس بهصورت «باجافزار بهعنوان سرویس» (RaaS) عرضه میشد: گروه سازنده باجافزار را در اختیار «همکاران» قرار میداد، آنها قربانی را آلوده میکردند و از باج پرداختی ۷۵ درصد به همکار و ۲۵ درصد به گروه میرسید. به گزارش وبآموز، این گروه بهصورت علنی در تلگرام تبلیغ میکرد.
پایان فونیکس
در اواخر ژانویه ۲۰۲۱ (بهمن ۱۳۹۹) گردانندگان فونیکس اعلام کردند فعالیت خود را متوقف کردهاند، کلید رمزگشایی اصلی را بهصورت عمومی منتشر کردند و گفتند کد منبع را حذف کردهاند (BleepingComputer). پژوهشگران تأیید کردند کلیدها برای برخی نسخهها کار میکند و شرکت کسپرسکی نیز ابزار رمزگشایی رایگان ارائه داد (GovInfoSecurity).
مرکز مدیریت راهبردی افتا نیز گزارشی درباره فونیکس منتشر کرد و در آن از شناسایی گردانندگان سخن گفت. پرسش وبآموز این بود که اگر گردانندگان شناسایی شده بودند، چرا پیش از تصمیم خودشان برای توقف، برخوردی با آنها صورت نگرفت؟ هدف قرار دادن قربانیان خارج از ایران، فعالیت را قانونی نمیکند.
گفتوگو با گردانندگان
وبآموز در یک پخش زنده با اعضای این گروه درباره بازار باجافزار گفتوگو کرد (t.me/webamoozir/10890):
پیام به نوجوانان و جوانان
این تصور رایج که «باج گرفتن از خارجیها اشکالی ندارد» نادرست و خطرناک است. ساخت و پخش بدافزار در همه کشورها جرم است و میتواند آینده شغلی و زندگی فرد را برای همیشه تحت تأثیر قرار دهد. اگر قربانی باجافزار شدید، پیش از پرداخت باج، سایت No More Ransom را برای ابزار رمزگشایی رایگان بررسی کنید (nomoreransom.org).





