سیر تحول سرویسهای ارزش افزوده و پنج موج بدافزار عضوگیری در ایران

این مطلب بر اساس تحلیل آزمایشگاه امنیتی بیتبان (کانال بیتبان) تهیه شده و سیر تحول سرویسهای ارزش افزوده (VAS) در ایران و بدافزارهایی را که برای عضوگیری در آنها ساخته شدند، مرور میکند. برای آشنایی مقدماتی، سرویس ارزش افزوده چیست؟ را بخوانید.
تعریف
سرویسهای ارزش افزوده سرویسهایی هستند که در ازای عضویت در آنها، روزانه مبلغی (در آن زمان بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ تومان) از اعتبار سیمکارت کسر میشود. به گفته بیتبان، این سرویسها در عمل بیش از آنکه برای کاربران مفید باشند، به بستری برای سودجویی گسترده تبدیل شدند.
نسل اول: سرویسهای پیامکی
کاربر در ازای دریافت پیامکهایی با محتوای عمومی، روزانه هزینه پرداخت میکرد. پیامکهای «عدد X را به Y بفرستید» یادگار این دورهاند.
نسل دوم: اپلیکیشنها
با فراگیر شدن تلفنهای هوشمند، سرویسها به بستر اپلیکیشن منتقل شدند. به دلیل کیفیت پایین و استقبال کم، شرکتها برای عضوگیری به بدافزار روی آوردند.
پنج موج بدافزارهای ارزش افزوده
- موج اول: بدافزارهای دارای مجوز ارسال پیامک که پس از نصب، خودکار عدد عضویت را به سرشماره میفرستادند. در واکنش، تأیید دومرحلهای (ارسال کد تأیید) الزامی شد.
- موج دوم: بدافزارهایی که پس از مدت مشخص، کد تأیید ثابت (مثلاً «۱») را هم ارسال میکردند. در واکنش، کدهای تأیید ۴ رقمی متغیر الزامی شد.
- موج سوم: بدافزارهای دارای مجوز دریافت و خواندن پیامک که کد تأیید را از پیامک دریافتی استخراج و ارسال میکردند.
- موج چهارم: اپلیکیشنهای جعلی با عناوین جذاب که استفاده از آنها مشروط به عضویت در یک سرویس نامرتبط بود (نمونه طالعبینی ازدواج).
- موج پنجم: بدافزارهایی که صفحه عضویت را پنهانی در WebView باز میکردند، شماره کاربر را وارد و کد تأیید را خودکار تکمیل میکردند.
روشهای دیگر عضوگیری
علاوه بر بدافزار، وعده جوایز (از شارژ و اینترنت رایگان تا خودرو و آپارتمان) و مسابقات تلویزیونی ابزار اصلی عضوگیری بودند (قرارداد توسکا، نمونه ویراوس). درآمدهای کلان این حوزه نیز صرف تبلیغات گسترده در تلگرام و اینستاگرام میشد.
یافته مهم بیتبان
به گفته بیتبان، ریشهیابی این بدافزارها نشان داد که در اغلب موارد توسعهدهندگان آنها در خود شرکتهای ارائهدهنده سرویس ارزش افزوده کار میکردند؛ یعنی منشأ بدافزارها داخلی بود. همچنین بیشتر سرویسها محتوای رایگان اینترنت یا اپلیکیشنهای رایگان موجود را بهعنوان سرویس پولی عرضه میکردند و بیشتر کاربران از عضویت خود اطلاع نداشتند.
آیا پایان این روش پرداخت به سرویسهای واقعی آسیب میزند؟
به استدلال بیتبان، سرویسهایی که محتوای ارزشمند دارند روشهای پرداخت دیگری نیز در اختیار کاربران میگذارند و با حذف پرداخت از طریق اعتبار سیمکارت آسیبی نمیبینند. در مقابل، پایان این روش پرداخت به معنای پایان عمر مجموعه بزرگی از بدافزارها و بودجههای تبلیغاتی بادآورده است. گام بعدی، شناسایی سودجویان و جبران خسارت قربانیان است.
برای لغو سرویسهای فعال، کد #800* را شمارهگیری کنید (راهنمای لغو).





